प्राणी व पक्षी
हंस- (191)- हंसावतारात सनकादिकांना तत्वज्ञानाचा उपदेश केला. पाण्यात अधिक वेळ विहार करत असला तरी पाण्यावाचूनही तो जगू शकतो. सर्वप्रसिद्ध आहे तो हंसाचा नीरक्षीरविवेक. दुधात मिसळलेले पाणी तो ओळखतो. वास्तविक पाण्याने दुधाचाच रंग धारण केलेला असतो. त्याचे उडण्याचे सामर्थ्य तर आहेच.
सुपर्ण - (192), (855)- गरुड हा शब्द उच्चारताच आठवते ती गरूडभरारी. खूप उंच व लांब उडण्याचाही त्याचा आवाका आहे. विष्णूचे तो वाहन बनला आहे. ह्या भरारीसाठी आवश्यक असणारे त्याचे मजबूत पंख सुंदर ही आहेत हे विशेष. प्रवृत्ती व निवृत्ती ह्या दोन पंखानी युक्त असा धर्म असे ह्याचे स्वरूप आहे. छंदासि यस्य पर्णानि असेही वर्णन आहे.
सिंह(270) - आकर्षक व मोठा शरीर बांधा, मानेवरची आयाळ, ऐटबाज शेपूट, पुढे जात असताना ही सावधगिरी म्हणून मागे वळून पहायची सवय
(सिंहावलोकन). सर्वांच्या हृदयात भीती निर्माण करणारी त्याची गर्जना, पावलांचा आवाज होउ न देता धीर गंभीर अशी चाल, शिकार केली तरी सर्व मांस आपणच न संपवता इतर पशूंसाठी काही भाग ठेवण्याचा त्याच्या मनाचा मोठेपणा ह्या सर्व गोष्टीमुळे नेतृत्व व राजेपण त्याला प्राप्त झाले आहे. पुन्हा उल्लेख(488) नृसिंह अवताराकडे लक्ष वेधणारा आहे. काही ठिकाणी प्रलयाचे वेळी हा सर्वांची हिंसा करतो असे म्हटले आहे.
शिपिविष्ट-(273) शिपी-प्राणी. दुसरा अर्थ किरण
शशबिंदू- (285)- सश्याचे चिन्ह धारण करणारा चंद्र. आकर्षक रूप,सशक्त शेपूट, धावण्याची शीघ्र गती, शुभ्र रंग ह्या गुण विशेषांनी युक्त ससा.
वत्सी-(472)-प्रामुख्याने गाईच्या बाळाला वत्स म्हटले जाते. गोवत्स द्वादशी ने दिवाळी ची सुरुवात होते. गाईला फक्त उपयुक्त च नव्हे तर पवित्र मानले जाते.
गोपति- (495)- असा पुन्हा उल्लेख येतो कारण गो म्हणजे इंद्रिय. इंद्रियांवर नियंत्रण असलेला. गो चा अर्थ पृथ्वी असाही आहे. पृथ्वीवर राज्य करणारा.
कपिंद्र-(501)-कपि - वानर. त्यांचा राजा मारुती वा सुग्रीव. वानर- वा नर:. जणू काही मनुष्यच असलेला, मनुष्याचे अनेक गुण धारण करणारा. हनुमंताचे वर्णन बुद्धिमतां वरिष्ठम असे आहे. शेपटी हे त्याचे एक
शस्त्रच आहे.तिच्या विळख्यात तो शत्रूला आवळू शकतो. लांब उडी व उंच उडी हे वैशिष्ट्य. अशीच उडी मारुन मारुती रामेश्वरहून लंकेत पोचला होता.
गोहित(591)-गायीचे रक्षण करणारा, पृथ्वीचे हित करणारा.
गोपति-(592)- गाय, पृथ्वी, इंद्रिय ह्यांचा स्वामी.
गोप्ता- (593) - रक्षक, पण गुप्त हया शब्दाशी साधर्म्य. स्वतः च्या मायेने झाकणारा.
वृषभाक्ष-(594)- वृषभाप्रमाणे नेत्र असलेला.
वृषभ- बैल, धर्म
श्रीवत्साक्ष- (601)- वक्षावर वत्स चिन्ह असलेला.
कपि (899)- कपि म्हणजे वानर हा अर्थ माहिती आहे. क:- जल. जलाचे प्राशन करणारा सूर्य वा कमल, वराह असाही अर्थ आहे.
महावराह(538) वराह डुक्कर, हिरा. तिसरा अवतार, हिरण्याक्षाच्या तावडीतून पृथ्वी सोडवणारा.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा